Antik yazarlar ve seyyahlar gözüyle Düzce

  • 23.04.2022 10:50

Kieros-Prusias ad Hypium-Üskübü/Konuralp

Kentimizin ilk yerleşim yeri olan Konuralp’in kuruluşu MÖ. 3. yüzyıla tarihlenmektedir.  Ancak Bithynia Kralı I. Prusias’tan ismini alan kentin tarihinin daha eskiye gittiği de aşikârdır. MÖ 228 – 182 yılları arasında yaşamış olan I. Prusias Cholus tarafından sadece ismi değiştirilen kentin, Kieros ismi ile bu döneme kadar hali hazırda var olduğu bilinmektedir.

Öyle ki Eskiçağ dünyası için en önemli kaynaklardan biri olarak kabul edilen Strabon’un (MÖ.64/63-MS.24), Geographika adlı eserinde Prusias ad Hypium isminden doğrudan bahsetmemesine karşın Kieros ismine rastlanmaktadır. Prusa ad Olypum (Bursa) kentinden bahsedilen kısımda, “Phrygialılar ve Mysialılarla sınır komşusu olan kent, Kieros’a karşı savaşmış olan Prusias tarafından kurulmuştur” yazmaktadır. Bu durumda üzerinde yaşadığımız topraklardan ilk defa antik yazar Strabon bahsetmiştir. Historiograf Herakleialı Memnon coğrafi konum nedeniyle bir dönem Hypios ve Prusias olarak da anılan kentin ilk adının Kieros olduğunu aktarmakta ve Bithynia Kralı I. Prusias tarafından ele geçilmesinden sonra yerleşimin adının Prusias olarak değiştirildiğini ifade etmektedir. Herakleialı Memnon’un da ifade ettiği gibi Kieros kentini, kral Prusias savaşla ele geçirmiştir. Coğrafi konum nedeniyle bir dönem Hypios ve Prusias olarak da anılan kentin ilk adının Kieros olduğunu aktarmakta ve Bithynia Kralı I. Prusias tarafından ele geçilmesinden sonra yerleşimin adının Prusias olarak değiştirildiğini ifade etmektedir. Ancak Bithynia Bölgesi’nde Prusia (Bursa) adında bir kent olması nedeniyle yerleşimin Prusias ad Hypium (Hypios veya Hypium Nehri üzerindeki Prusias) olarak anılmaya başladığı bilinmektedir. Böylece Roma hakimiyetine girmeden önceki adı, şehrin mitolojik kurucusu olan Kieros’tur. İlk olarak MS 235-238 yılları arasında Roma İmparatorluğu yapmış olan I. Maximinus Thrax sikkelerinin arka yüzünde kentin kurucusu veya kahraman kültü ile özdeşleştirilmiş figürü Kieros betimlenmeye başlanmış olup benzer uygulamaya oğlu Maximus sikkelerinde de devam edilmiştir. 

Antik yazarlardan Plinius ise MS 77 yılında yazdığı Naturalis Historia  (Doğa Bilimi) adlı eserinde Apameia – Myrleia (Mudanya/Bursa), Helgas Germania – Caesareia (Kapanca/Mudanya/Bursa), Daskylion (Eşkel/Mudanya/Bursa), Nikaia (İznik), Kios – Prusias ad Mare (Gemlik/Bursa), Prusa ad Olympum (Orhangazi/Bursa), Nikomedia (İzmit), Kalkhedon (Kadıköy), Bithynion – Hadriana - Klaudiopolis (Bolu), Juliopolis (Nallıhan/Ankara) ve Dia – Diospolis (Akçakoca/Düzce) gibi kentlerden oluşan 12 Bithynia şehri arasında göstermektedir.

MS 4. yüzyılda yaşamış Herakleialı Marcian’nın Periplus adlı eseri de Hypios Nehri ve çevresi hakkında bilgi vermektedir. Yine MS 4. yüzyıl’da yaşamış olan Stephanos Byzantios, Herakleialı Nymphis’ten alıntılar yaparak şehrin konumu hakkında bilgi vermektedir. Stephanos Byzantios ile hemen hemen aynı dönemlerde yaşadığı bilinen Hierocles’in Synecdemvs ve Kıbrıslı Georgios’un Descriptio orbis Romani adlı eserlerinde de Prusias kenti Honorias eyaleti içinde en saygın kentler arasında yer almaktadır.

Bartın’lı İbrahim Hamdi seyahatnamesinde Konuralp’i anayol üzerinde, Melen Çayı’ndan gelen su ile çeltik tarlaları sulanan bir yerleşim olarak tanımlamaktadır. 1837’de Konuralp’i ziyaretinde Topçuzade İbrahim Bey’in evinde konuk olan ve yerleşimin arkeolojik değerlerini batıya ayrıntılı olarak tanıtan seyyah ve misyoner Eugene Bore kentteki bazı yazıtları ve tiyatro yapısını incelemiştir. Bu yüzyılda Konuralp’i ziyaret eden bir başka araştırmacı jeolog Xavier Hammaire surların, G. Perrot ise merkezde yer alan arkeolojik eserlerin belgelenmesini sağlamıştır. Bolu üzerinden Düzce ve Konuralp’i ziyaret eden seyyah A. Mortdmann ise 120 hanelik yerleşimin tütüncülük yapılan bir Türk kasabası olduğunu belirtmiştir. Konuralp’i ziyaret eden seyyah ve araştırmacıların Düzce’den de bahsetmeleri bu dönemde Düzce’nin Konuralp’ten sosyo-ekonomik ve nüfus açısından daha etkin olmasıyla açıklanabilir.

Kentin kurucusu Kieros

Yorum Yap

Yorum yazarak yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Düzce Postası Gazetecilik Matbaacılık Ticaret Ltd. Şti. (www.duzcepostasi.com) hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Mobil Uygulamalarımız

IOS UygulamamızAndroid Uygulamamız